ÇEVİRİ KONTROL SÜRECİ

08.04.2015

Her ne kadar birçok meslektaşımız çeviri kalite kontrol sürecinin önemi gerektiği kadar anlayıp benimseyememişse de aslında bu aşama çeviri kalitesinin korunup gelişmesi bakımından son derece büyük önem taşımaktadır. Bu konuda yaşanan bir başka yanılgı ise çeviri kontrolünün yazım ve imla denetimi ile sınırlı olduğunun sanılması veya aslında daha kapsamlı olmasına rağmen sadece imla denetimi ile yetinilmesidir. Çevirmenler arasında “spellcheck” olarak da adlandırılan yazım ve imla denetiminin de kimi durumlarda çevirmeni yanıltabileceğini unutmamak gerekir. Çünkü yazım ve imla denetimi sadece harf hatası o dilde olmayan bir kelimenin yazımına neden olduğunda uyarmakta, harflerin yeri hatalı olduğunda ortaya çıkan kelime o dilde mevcutsa dikkatten kaçabilmektedir. Örneğin hedef dilin İngilizce olduğu bir metinde “filed” yerine “field” yazıldığında herhangi bir uyarı karşımıza çıkmamakta ve özellikle yorgun çeviri gecelerinin ardından biten çeviri sonrasında, uykulu gözlerle yapılan bir yazım ve imla denetimi işleminde düzeltilmeden kalabilmektedir.
İdeal bir kontrol sürecinin aşamalarını ifade etmek istersek, her çevirmenin kendi birikim ve deneyimleri doğrultusunda geliştirdiği yöntemleri sırasıyla uyguladığı hususunu da gözden kaçırmadan, ilk aşamanın kaynak ve çeviri metni arasında cümle cümle karşılaştırılması olduğunu ifade edebiliriz. Bu yöntem çeviri kontrolü denildiğinde zaten doğal olarak gerçekleştirilen başlıca uygulamadır.
Kaynak ve çeviri metinlerinin karşılaştırılması sonrasında ise farklı ve özgün çalışmalar düzenlenebilir. İyi bir çevirmenin becerisiyle kaynak metnin kalitesini çeviri aşamasında daha mükemmel yapabileceğini savunan bir medikal çevirmen olarak, kaynak metinde mevcut olan bazı kelimelerin çeviri metnine yansıtılmadığında, kimi durumlarda ise kaynak metinde yer almadığı halde mevcut kabul edilip çeviri metnine yansıtıldığında çeviri kalitesini artırdığını düşünmekteyim. Böylesi durumlar, genellikle bazı kelime ve terimlerin kaynak metinde gereksizce tekrarlandığında veya gerektiği halde yer almadığı ve böylece anlatım bozukluğunun oluştuğu cümlelerde görülür. Ancak, özellikle vurgulamak isterim ki ifade ettiğimiz bu tür uygulamalar son derece istisnai olup temel yaklaşım her zaman kaynak ve hedef metin arasında tam uyumun sağlanması olmalıdır.
Dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise metne özel kelime ve terimlerin karşılıklarının bulunup çeviri metninde literatürdeki diğer çalışmalarla aynı ve her şeyden önce hedef dilin yerleşik tercihlerine uygun şekilde kullanılıp kullanılmadığının kontrol edilmesidir.
Bunun yanında, tarih ve sayısal değerlerin hedef dile uygunluğu da denetlenmelidir. Örneğin hasta raporlarındaki tarihlerin hedef dilin tercihleriyle paralel olması önem taşımaktadır. Bu husus aslında yazım ve imla denetiminin kapsamında olmakla birlikte, özellikle kontrol edilmesinde de yarar görülmektedir.

Medikal metinlere özgü ilginç ve kontrol sürecinde üzerinde durulması gereken bir diğer nokta ise kısaltmalardır. Prensip olarak her kelime veya ifadenin hedef dildeki karşılığının kısaltmasının bulunması idealdir. Türkçe ve İngilizce dilleri bağlamında tıbbi terimlerin kısaltmalarını ele aldığımızda, hipertansiyon ve diabetes mellitus örneklerinde olduğu gibi her iki dilde de aynı kısaltmaların kullanıldığı terimler kullanılabilirken kronik obstrüktif akciğer hastalığı için Türkçe ve İngilizce için sırasıyla KOAH ve COPD şeklindeki iki farklı kısaltmanın kullanılması gerekmektedir. Dolayısıyla, medikal terimlerin ve kısaltmalarının kullanımı söz konusu olduğunda çeviri ve kontrol sürecinde son derece dikkatli ve titiz davranılmalı ve her an hata yapılabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Dile getirmiş olduğumuz bu aşamaların sonrasında ise “spellcheck” olarak dile getirdiğimiz yazım ve imla denetimi ile kontrol prosedürümüzü noktalayabiliriz.
Sadece medikal çeviri alanında hizmet sunan bir meslektaşınız olarak sizlere faydalı olması dileğiyle naçizane görüş ve düşüncelerimi paylaşmaya çalıştım.
Bütün değerli meslektaşlarıma mutluluk ve saygınlık kazandıracak geniş kapsamlı çeviri projeleri diliyorum.
Ümit Yakup DURAL
Biyolog / Medikal Çevirmen

Gösterim : 785
Aşağıdaki formu kullanarak yorum yazabilirsiniz